एकक - I अ) धरणांचा परिचय : परिचय, धरणांचा ऐतिहासिक विकास, धरणांशी संबंधित विविध संज्ञा, धरणासाठी जागेची निवड, धरणाच्या प्रकाराची निवड नियंत्रित करणारे घटक, धरणांचे वर्गीकरण, उद्देशानुसार वर्गीकरण, साहित्यावर आधारित वर्गीकरण, प्रकल्पाच्या आकारावर आधारित वर्गीकरण, हायड्रॉलिक क्रियेवर आधारित वर्गीकरण, संरचनात्मक क्रियेवर आधारित वर्गीकरण, धरणे आणि भूकंप, धरणे आणि सामाजिक समस्या, मोठी धरणे, लहान धरणे, विस्थापन आणि पुनर्वसन, धरणे आणि हवामान बदल. b) धरण सुरक्षा आणि उपकरणे : परिचय, धरणाची सुरक्षा आणि उपकरणे यांची उद्दिष्टे, मोजमापांचे प्रकार, इन्स्ट्रुमेंटेशन डेटा सिस्टम, उपकरणांची कार्य तत्त्वे आणि कार्ये, उपकरणांची निवड, भिन्न उपकरणे, पायझोमीटर, सच्छिद्र ट्यूब पायझोमीटर, वायवीय पायझोमीटर, वायवीय पायझोमीटर , सेटलमेंट मापन सिस्टीम व्हायब्रेटिंग वायर सेटलमेंट सेल, मॅग्नेटिक सेटलमेंट सिस्टम, इनक्लिनोमीटर, जॉइंट मीटर, पेंडुलम, इनव्हर्टेड पेंडुलम, हँगिंग पेंडुलम, ऑटोमॅटिक पेंडुलम कोऑर्डिनेटर, व्हायब्रेटिंग वायर प्रेशर सेल, एक्स्टेन्सोमीटर, एम्बेडमेंट स्ट्रेन गेज, टेम्परेचर डिस्ट्रिब्युट टूल, फायबर ऑप्शन सिस्मोग्राफ (प्रकरण 1 आणि 2) UNIT - II a) गुरुत्वाकर्षण धरणे : परिचय, गुरुत्वाकर्षण धरणाचे घटक, गुरुत्वाकर्षण धरणांना अनुकूल परिस्थिती, गुरुत्वाकर्षण धरणावर कार्य करणारी शक्ती, डिझाइनसाठी लोडिंगचे संयोजन, धरणाचे भूकंपीय विश्लेषण, भूकंप विश्लेषणाशी संबंधित अटी, डी. भूकंपाच्या शक्तींचे (झांगरची पद्धत), क्षैतिज भूकंप प्रवेगाचा प्रभाव, उभ्या भूकंपाच्या प्रवेगाचा परिणाम, गुरुत्वाकर्षण धरणातील ताण विश्लेषण (केवळ संकल्पना, कोणतीही व्युत्पत्ती नाही), अनुलंब किंवा सामान्य ताण, मुख्य ताण, कातरणे ताण, मध्य तिसरा नियम, मोड्स गुरुत्वाकर्षण धरणाचे अपयश, गुरुत्वाकर्षण धरणाचे प्राथमिक स्वरूप, कमी आणि उच्च गुरुत्वाकर्षण धरणांची संकल्पना, गुरुत्वाकर्षण धरणाच्या विविध डिझाइन पद्धती (केवळ परिचय) - गुरुत्वाकर्षण पद्धती किंवा 2 डी पद्धतीचे तपशील, गुरुत्वाकर्षण धरणांचे बांधकाम, कोलग्राउट दगडी बांधकाम, रोलर कॉम्पॅक्टेड काँक्रीट (RCC), मास कॉंक्रिटिंगमध्ये तापमान नियंत्रण, गुरुत्वाकर्षण धरणामध्ये क्रॅक तयार करणे, धरणांमध्ये क्रॅक निर्मितीचे नियंत्रण, बांधकाम सांधे, की, वॉटर सील, रेट्रोफिटिंग. b) कमान धरण आणि इतर धरणे (केवळ परिचय): कमान धरणाची संकल्पना, कमान धरणाच्या अनुकूल परिस्थिती, कमान धरणाचे वर्गीकरण, स्थिर कोन कमान धरण, स्थिर त्रिज्या कमान धरण, परिवर्तनीय त्रिज्या कमान धरण, कमान गुरुत्वाकर्षण धरण, दुहेरी वक्रता कमान धरण, बट्रेस धरणे, बट्रेस धरणांचे फायदे, बुटरे धरणाच्या मर्यादा, बुटरे धरणाचे प्रकार. (अध्याय 3 आणि 4) एकक III अ) स्पिलवे आणि गेट्स : परिचय, स्पिलवेचे स्थान, स्पिलवेमधील विविध मुख्य स्तर आणि प्रमुख, स्पिलवेची क्षमता, स्पिलवेचे घटक, दृष्टीकोन चॅनेल, नियंत्रण रचना, डिस्चार्ज चॅनेल, ऊर्जा अपव्यय यंत्र, टेल चॅनेल , स्पिलवेचे वर्गीकरण, ऑपरेशनवर आधारित वर्गीकरण, मुख्य किंवा सेवा स्पिलवे, सहायक स्पिलवे, आपत्कालीन स्पिलवे, गेट्सवर आधारित वर्गीकरण, गेट केलेले स्पिलवे, अनगेटेड स्पिलवे, वैशिष्ट्यांवर आधारित वर्गीकरण, स्ट्रेट ड्रॉप स्पिलवे(फ्री ओव्हरफ्लो स्पिलवे), सॅडल स्पिलवे, साइड चॅनेल स्पिलवे, ओव्हरफ्लो किंवा ओजी स्पिलवे, चुट किंवा ओपन चॅनल किंवा ट्रफ स्पिलवे, शाफ्ट किंवा मॉर्निंग ग्लोरी स्पिलवे, सायफन स्पिलवे, कंड्यूट किंवा बोगदा स्पिलवे, स्टेप्ड स्पिलवे, ओगी स्पिलवे किंवा ओव्हरफ्लो स्पिलवेची रचना, क्रेस्टचा आकार, स्पिलवे प्रोफाइलसाठी समीकरणे अपस्ट्रीम आणि डाउनस्ट्रीम, स्पिलवेच्या खाली एनर्जी डिसिपेशन, एनर्जी डिसिपेशन डिव्हाईसचे वर्गीकरण, स्टिलिंग बेसिनमधील एनर्जी डिसिपेशन, स्टिलिंग बेसिन, स्टिलिंग बेसिनचे घटक, स्टिलिंग बेसिनचे प्रकार, इंडियन स्टँडर्ड स्टिलिंग बेसिन, बकेट्समधून एनर्जी डिसिपेशन, सॉलिड रोलर, सॉलिड रोलर बादली, स्की जंप बकेट, उडीची उंची आणि शेपटीच्या पाण्याची खोली यांच्यातील परस्परसंबंध. b) स्पिलवे गेट्स : स्पिलवे गेट्सचा परिचय, स्पिलवे क्रेस्ट गेट्सचे वर्गीकरण, कार्यावर आधारित वर्गीकरण, गेट्सच्या हालचालीवर आधारित वर्गीकरण, विशिष्ट वैशिष्ट्यांवर आधारित वर्गीकरण, स्वयंचलित गेट्सची ओळख, गेट्सची देखभाल, गेट्सची तपासणी. (धडा 5) युनिट IV अ) पृथ्वी धरण : परिचय, पृथ्वी धरणाच्या अनुकूल परिस्थिती, पृथ्वी धरणाच्या मर्यादा, पृथ्वी धरणाचे वर्गीकरण, सामग्रीवर आधारित वर्गीकरण, बांधकामाची पद्धत, उंची; पृथ्वी धरणाच्या प्रकाराची निवड, पृथ्वी धरणाचे घटक, पृथ्वी धरणाच्या सुरक्षित रचनेसाठी आवश्यकता, हायड्रोलिक (सीपेज) विश्लेषण, सीपेज लाइनचे प्लॉटिंग, प्रकरण 1: आडव्या ड्रेनेज ब्लँकेटसह एकसंध पृथ्वी धरण, फ्रेटिक लाइन वापरून सीपेज डिस्चार्जचे निर्धारण . केस II : केसिंग आणि हार्टिंगसह संमिश्र पृथ्वी धरण, फ्रेटिक रेषेचे गुणधर्म, फ्लोनेट वापरून पृथ्वीच्या धरणातून सीपेज डिस्चार्ज निश्चित करणे, एकसंध आणि झोन केलेल्या पृथ्वी धरणाचे स्ट्रक्चरल स्थिरता विश्लेषण, पृथ्वी धरणावर कार्य करणारी शक्ती, पृथ्वी धरणाच्या स्थिरतेच्या विश्लेषणाची पद्धत , स्वीडिश स्लिप सर्कल पद्धतीद्वारे विश्लेषणाची प्रक्रिया, क्रिटिकल स्लिप सर्कलचे केंद्र शोधण्याची फेलेनियस पद्धत, पायासाठी स्थिरता विश्लेषण, पृथ्वी धरणाचे अपयश, पृथ्वी धरणाच्या अपयशाचे वर्गीकरण, हायड्रोलिक अपयश, सीपेज अपयश, स्ट्रक्चरल बिघाड, पृथ्वीवरील गळती नियंत्रण धरणे, गळतीची कारणे, गळती नियंत्रण उपाय, पृथ्वी धरणाचे बांधकाम, ब) डायव्हर्शन हेडवर्क्स : परिचय, डायव्हर्शन हेडवर्क्सचे कार्य, डायव्हर्शन हेडवर्कसाठी जागेची निवड, डायव्हर्शन हेडवर्क्सची मांडणी, डायव्हर्शन हेडवर्क्सचे घटक, पारगम्य वर वायरची रचना फाउंडेशन, विअर फ्लोअरच्या सुरक्षित डिझाइनचे निकष, ब्लिघ आणि लेनच्या सिद्धांताचा थोडक्यात परिचय, खोसलाचा सिद्धांत संभाव्य सिद्धांत दृष्टिकोनावर आधारित, खोसलाचा स्वतंत्र व्हेरिएबल्सचा सिद्धांत, पारगम्य पायांवरील विअर्सचे डिझाइन निकष, विअर्सची स्थिरता आणि सुरक्षितता तपासणे. (अध्याय 6 आणि 7) एकक V a) कालवे : परिचय, कालव्यांचे वर्गीकरण, संरेखनावर आधारित वर्गीकरण, मातीवर आधारित वर्गीकरण, पुरवठा स्त्रोतावर आधारित वर्गीकरण, विसर्जनावर आधारित वर्गीकरण, अस्तरांवर आधारित वर्गीकरण, उत्खननावर आधारित वर्गीकरण, कालव्याचे घटक, कालव्याच्या रचनेसाठी लागणारा डेटा, कालव्याच्या संरेखनाची निवड, गाळाच्या पलंगात स्थिर कालव्याची रचना, केनेडीचा सिद्धांत, केनेडीच्या सिद्धांतानुसार कालव्याची रचना, केनेडीच्या सिद्धांताच्या मर्यादा, लेसीच्या राजवटीचा सिद्धांत, लेसीच्या सिद्धांतानुसार कालव्याची रचना, कालव्याची रचना. अस्तर, कालव्याच्या अस्तराची गरज, अस्तर सामग्रीची आवश्यकता, कालव्याच्या अस्तरांचे वर्गीकरण, फेरोसमेंट अस्तरांसह कठोर पृष्ठभागाचे अस्तर, मऊ पृष्ठभागाचे अस्तर, बुरीड अस्तर, कालव्याच्या अस्तराचे फायदे, अस्तरयुक्त कालव्याची रचना, लाभ - कालव्याच्या अस्तरीकरणासाठी खर्चाचे विश्लेषण. b) कालव्याची रचना : कालव्याच्या धबधब्याची ओळख, कालव्याच्या पडझडीची आवश्यकता, कालव्याच्या पडझडीसाठी जागेची निवड, कालव्याच्या पडझडीचे वर्गीकरण, धबधब्यांचे प्रकार, मुक्त पडणे किंवा उघडे पडणे, खाच पडणे, ओगी फॉल, जलद पायरी पडणे, सरळ ग्लॅसिस फॉल, सारडा फॉल, सेमी प्रेशर फॉल, बॅफल किंवा इंग्लिस फॉल, मॉन्टेग फॉल सायफॉन वेल किंवा सिलेंडर फॉल, प्रेशर किंवा बंद कंड्युट फॉल, शाफ्ट किंवा पाईप फॉल, फॉलच्या प्रकाराची निवड, कॅनॉल आउटलेट्स - कॅनॉल आउटलेट किंवा मॉड्यूलचा परिचय, कॅनाल एस्केप- पलायनाचा परिचय, कालवा सुटण्याचे महत्त्व, कालवा नियामक-कालवा नियामक. (अध्याय 8 आणि 9) एकक VI अ) सीडी कामे : परिचय, क्रॉस ड्रेनेज कामांची आवश्यकता, क्रॉस ड्रेनेज कामासाठी जागेची निवड, क्रॉस ड्रेनेज कामाच्या डिझाइनसाठी आवश्यक डेटा, क्रॉस ड्रेनेज कामांचे वर्गीकरण, कालवा-सायफनवरील ड्रेन, सुपर पॅसेज, कालवा ओव्हर ड्रेन-एक्वेडक्ट, सायफन एक्वेडक्ट, कालवे आणि नाल्यातील पाणी एकमेकांमध्ये मिसळले - लेव्हल क्रॉसिंग, इनलेट आणि आउटलेट, योग्य प्रकारच्या सीडी कामांची निवड, क्रॉस ड्रेनेज कामांसाठी डिझाइन विचार. ब) नदी प्रशिक्षण संरचना : परिचय, नद्यांचे वर्गीकरण, स्थलाकृति, शासन, संरेखन, स्त्रोत, नद्यांचे वर्तन, नदी प्रशिक्षण, नदी प्रशिक्षणाची उद्दिष्टे, नदी प्रशिक्षणाचे वर्गीकरण, उद्देश, अभिमुखता, नदी प्रशिक्षण संरचना, तटबंध किंवा लेव्ही, गाईड बँक्स, ग्रोयन्स किंवा स्पर्स, कृत्रिम कट ऑफ, पिच्ड आयलँड, बुडलेल्या खिडकीच्या चौकटीचा खालचा आडवा किंवा डाईक्स, बंद होणारी डाईक्स. (अध्याय 10 आणि 11)